Het Orakel #1: Gilgamesj-Epos

[Dit is het eerste deel van Het Orakel van de Wereldliteratuur.]

Het Gilgamesj-Epos

Dit beroemde Mesopotamische epos gaat over de angst voor de dood en de zoektocht naar onsterfelijkheid. Het is de oudste verhalenreeks die we kennen, volgens de introductie bij de Nederlandse vertaling door Theo de Feyter bestond er in elk geval al een samenhangend epos in de Oudbabylonische periode (in de 18e eeuw v.Chr.).

Een van de redenen waarom het Gilgamesj-epos zo gaaf is: het feit dat er een zondvloedverhaal in voorkomt, bracht onderzoekers tot het inzicht dat de samenstellers van De Bijbel ook verhalen uit andere culturen hebben gebruikt. De Bijbel als knip-en-plakwerk dus. Deze ontdekking (gedaan in 1872) was volgens De Feyter zo opwindend voor George Smith, degene die de kleitabletten ontcijferde, dat George meteen door de kamer begon te rennen terwijl hij al zijn kledingstukken uittrok.

Terug naar de titelheld, Gilgamesj. Dat is een koning, waarschijnlijk een die echt heeft bestaan. Hij zou Oeroek (nu zuid-Irak) hebben bestuurd in de 27e eeuw voor Christus. Gilgamesj wordt bewonderd maar ook gevreesd vanwege zijn energie en onrust. ‘Een wilde stier,’ noemen ze hem in het epos. Hij is het soort koning dat opeist dat hij alle bruiden van zijn onderdanen mag ontmaagden (‘het recht van de eerste’).

Om Gilgamesj een beetje in balans te houden, scheppen de goden Enkidoe, een Tarzan-achtige figuur. Enkidoe stapt op Gilgamesj af om met hem te vechten, maar de twee worden al snel onafscheidelijke vrienden. Tot Enkidoe sterft – een wraakactie van de goden nadat de twee het wat al te bont hebben gemaakt.

Na Enkidoes dood is Gilgamesj eerst ontroostbaar en vervolgens bang voor zijn eigen dood. Hij gaat op zoek naar de onsterfelijkheid, vindt bijna een plant van de jeugd, maar moet zich uiteindelijk toch neerleggen bij het feit dat de mensen sterfelijk zijn. De enige troost: nageslacht en nagedachtenis – roem door middel van grote daden, gebouwen, en natuurlijk de overlevering van verhalen zoals dit epos.

Uiteindelijk lijkt het gehele verhaal een oproep aan wilde jongens om deel te gaan nemen aan de maatschappij en kinderen te gaan maken.

Het Orakel

Het willekeurig openslaan van het Gilgamesj-epos, in de uitgave van Athenaeum-Polak & Van Gennep, leidde tot dit citaat:

“Gilgamesj, waar ga je heen?
Het leven dat je zoekt, zul je niet vinden!”
Gilgamesj zei tegen hem, tegen de held Sjamasj:
“Moet ik na het lopen en rennen door de steppe
mijn hoofd in de Onderwereld ter ruste leggen?
Moet ik dan soms jarenlang slapen?
Liever zien mijn ogen de zon
en verzadigen zich aan het licht.” 

Enige context: Enkidoe is al overleden en Gilgamesj is op zoek naar een manier om onsterfelijk te worden. Terwijl hij dat doet, zeggen verschillende mensen hem (waaronder deze Sjamasj) dat dit zinloos is.

Beste passage

Als ik het toeval had kunnen sturen, was ik uitgekomen bij een passage van een vergelijkbare strekking, waarin dit idee (de zinloosheid van Gilgamesj’ zoektocht) mooier wordt uitgedrukt. Aan het woord is Sidoeri, ‘de kasteleinse’. Zij woont in een herberg aan de oever van de zee en wijst Gilgamesj de weg naar de plant van de jeugd, maar niet zonder hem eerst deze raad mee te geven:

De kasteleinse zei tegen hem, tegen Gilgamesj:
“Gilgamesj, waar ga je heen?
Het leven dat je zoekt, zul je zeker niet vinden.
Toen de goden de mensheid schiepen,
gaven ze de dood aan de mensen;
het eeuwige leven hielden ze voor zichzelf.
Dus, Gilgamesj, eet je dik!
Maak pret, vier dagelijks feest!
Ga dag en nacht dansen, maak muziek!
Laten je kleren schoon zijn en je hoofd gewassen, baad jezelf in
water!
Zie het kleintje dat je hand vasthoudt,
laat je vrouw zich verheugen op je mannelijk vuur!
Dat is wat een mens moet doen!”

De volgende keer in Het Orakel: de Odyssee van Homeros.

 

Bron

Het Gilgamesj-epos (vertaald, uit het Akkadisch, door Theo de Feyter). Athenaeum-Polak & Van Gennep, 2011.

Een gedachte over “Het Orakel #1: Gilgamesj-Epos

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s